पेट्रोलियम पदार्थमा यसरी ठगी गर्छन ढुवानी व्यवसायीले !!

काठमाडौं, १५ जेठ । इन्धन बोक्ने ट्यांकरमा कति तेल अटाउँछ भनेर गरिने मापन (क्यालिब्रेसन)बाटै ठगी धन्दा सुरु हुन्छ ।
सरकारका तर्फबाट आयल निगम प्रतिनिधि र ढुवानी व्यवसायीका तर्फबाट ट्यांकरचालकको उपस्थितिमा भारत सरकारबाट इजाजत प्राप्त निजी कम्पनीले ट्यांकरको क्यालिब्रेसन गर्ने गरेको छ । नयाँ पत्रिका दैनिकले समाचार छापेको छ ।
अहिले डिप रडका आधारमा ट्यांकरमा कति तेल अटाउँछ भनेर क्यालिब्रेसन हुन्छ । जस्तो–एउटा च्याम्बरमा १३४ सेन्टिमिटरबराबर उचाइमा ४ हजार लिटर तेल हुन्छ ।
तर, मिलेमतोमा १३० सेन्टिमिटर उचाइमै ४ हजार लिटर तेल हुने प्रमाणपत्र तयार गरिन्छ । एक सेन्टिमिटरमा औसतमा १० लिटर तेल हुने भएकाले चार सेन्टिमिटर कम उचाइ तोकिँदा ४० लिटर तेल गायब गर्न सकिन्छ ।
आइओसीको डिपोले झिक्छ
ट्यांकरको गलत क्यालिब्रेसनबारे भारतीय आयल कर्पोरेसन (आइओसी)को प्रत्येक डिपोमा कार्यरत कर्मचारीलाई थाहा छ । क्यालिब्रेसनबाट बढी भएको तेल नेपाली पक्षले आयल निगमको डिपो नपुग्दै बाटोमै चोरी गर्ने विषयमा उनीहरू जानकार छन् ।
त्यसैले डिपोका कर्मचारीले तेल भर्ने क्रममा चालक वा निगम कर्मचारीले नदेख्ने गरी थोरै परिमाण झिकिदिने गरेको एक ढुवानी व्यवसायीले बताए ।
चालकले पनि बीचबाटोमा तेल झिक्ने भएकाले आइओसीबाट कम तेल आउँदा कुनै प्रतिकार गर्दैनन् । ‘सबै ट्यांकरमा त होइन, तर तेल भर्ने क्रममा चालक वा निगमका कर्मचारीले निरीक्षण नगरेको मौका पारेर आइओसीको डिपोले केही ट्यांकरमा कम तेल हालिदिन्छन्,’ स्रोत भन्छ, ‘यो भनेको ठगी गरेको परिमाणबाट डिपोको कर्मचारीले भाग खोज्नु हो । तर, उनीहरूले अत्यन्तै कम परिमाण झिक्ने गरेका छन् । यसमा आइओसी उच्च व्यवस्थापनको खासै संलग्नता देखिँदैन ।’
ठगीका यस्ता तरिका पनि छन्
– निगमले तापक्रम, सञ्चालन र प्राविधिक शीर्षकमा निश्चित नोक्सानीको लक्ष्य राखेको छ । तर, लक्षित दर बढी राखेर धेरै तेल नोक्सानी देखाउने गरेको विभिन्न अध्ययन प्रतिवेदनले देखाएका छन् । निगमले एक डिग्री तापक्रम फरक पर्दा एक हजार लिटरमा एक लिटर ६ मिलिलिटर पेट्रोल तापक्रम नोक्सानी हुने लक्ष्य तोकेको छ । तर, ९२० मिलिलिटरसम्म मात्रै तापक्रम नोक्सानी हुने प्राविधिकहरू बताउछन् । –
– निगमले चालकलाई तेल चोर्न सजिलो बनाउने गरी लक्षित दरमा १% बढीसम्म नोक्सानी छुट दिइरहेको छ । त्यस्तै, पेट्रोलमा ०.८०% र डिजेल–मट्टीतेलमा ०.५५% डिलरलाई प्राविधिक नोक्सानी दिइरहेको छ । निगमका अधिकांश डिपोमा आएका ट्यांकरबाट तेल नखन्याई सीधै पम्पमा पठाइन्छ । ट्यांकर सीधै पम्पमा पठाएपछि डिपोका कर्मचारीले सञ्चालन नोक्सानी कटाएर लाभ उठाउने गरेका छन् ।